سه قرن بعد هم از قول ماركوپولو اطلاع حاصل مىشود كه بازرگانهاى شهر ژن در ايتاليا كه در آن زمان شهرت سرشار تجارتى داشت حدود بحر خزر را در همان اوان در حيطهء تجارتى خود وارد و صدور ابريشم را كه گيله نام داشت شروع كرده بودند . در نيمهء قرن شانزدهم كمپانى مسكوى بوسيلهء نمايندهء خود آنتونى جنكين - سن و ديگران تلاش شهامت‌آميزى نمود كه باب تجارت انگلستان را با درياى خزر از طريق روسيه مفتوح سازد و مفاد گزارشهاى بسيار جالب او را من بعدا نقل خواهم كرد . اين دسته از تجار در جستجوى ابريشم گيلان به اين صفحات آمدند . در قرن بعد راه عمدهء صدور اين محصول به دست هلنديها در خليج فارس افتاد در اوايل قرن هيجدهم پطر كبير كه از اهميت تجارت در پيشرفت نقشه‌هاى جهان - گيرى خود در خاور آگاه بود تلاش نمود كه تمام تجارت حدود شمالى را بجانب روسيه منحرف سازد و در انجام اين منظور با تجار ارمنى بادكوبه قرارى نهاد ، اما پس از چندى اين سازش بهم خورد و روسها رأسا در صدد انجام آن كار برآمدند . در سال 1725 نزديك بود پطر كبير قراردادى با يك شركت مختلط از تجار انگليسى امضاء كند و حتى آمادگى داشت كه با استمداد از خارجه به مقصود خود نايل شود ، اما در همان موقع بيمار شد و درگذشت . سپس دورهء دوم آزمايش شهامت‌آميز دستهء ديگر انگليسى كه دليرتر بودند فرارسيد ، التن و هانواى سردسته‌هاى اين گروه بودند كه شرح آن را در جلد دوم اين كتاب خواهيد ديد . از آن پس ديگر تلاشى براى گشايش راه تجارتى از يك جانب يا جانب ديگر به عمل نيامده هرچند كه فتوحات دولت روس از آغاز اين قرن ايجاب كرده است كه قسمت عمدهء تجارت صادراتى ايران در دست ايشان بيفتد . جدول محصولات باارزش آن - به جاى آنكه خوانندگانم را از شرح طولانى وضع تجارت ابريشم ايران بخصوص ايران شمالى طى 250 سال اخير خسته سازم بهتر است اطلاعات اصلى را كه بر اثر مطالعاتم فراهم آمده و راجع است به محصول ابريشم و ارزش آن در دوره‌هاى مختلف مدت مزبور در جدولى درج نمايم :